Bundan 61 yıl önce Trabzon Çaykara’dan Van Özalp’a büyük bir göç yaşanıyor. 1965’te Trabzon’un Uzungöl bucağı ve Baltacılı köyünden 160 aile (yaklaşık 800 kişi), Van Özalp’ın Dönerdere ve Emek köylerine göç ediyor. Bu göç, Trabzon kökenli Van doğumlu gazeteci Nihat Özbay tarafından romanlaştırılıyor.
1974 yılında Van Özalp’ta doğan Trabzon kökenli Nihat Özbay kendisinin ve hemşehrilerinin göç hikayesini romanlaştırarak kaleme alıyor.
1965’te yaklaşık 800 kişi doğup büyüdükleri Trabzon Çaykara’nın elverişsiz şartları nedeniyle Van Özalp’a göç ediyor. Ancak yeşil ve yağışlı bir coğrafyadan çorak ve çok soğuk bir coğrafyaya gitmek Trabzonluların yeni hayatında da zorluklara sebep oluyor.
Gazeteciliğe 1995 yılında ulusal ajansların Van Özalp temsilcisi olarak başlayan Özbay, mesleki serüvenine 2003’te kurduğu Özalp merkezli Samyeli Haber Gazetesi’yle devam ediyor. Bu süreçte Trabzon Çaykara’dan Van Özalp’e yaşanan göçün o dönemki tanıklarıyla röportajlar gerçekleştiriyor ve bu sıra dışı göçü elinden geldiğince kayıt altına almaya çalışıyor. Ayrıca gerçekleşen göç üzerine muhtelif mecralardan da bilgi ve belge toplamaya gayret gösteriyor.
Romanın Adı: “Kadın He Dediğinde”
1965’te Trabzon’dan Van’a yaşanan bu göç, bugün olduğu gibi o gün de merak uyandırıyor. Milliyet Gazetesi muhabirlerinden Suat Türker göçü adım adım anlatan bir yazı dizisi kaleme alıyor. Yazı dizisinin birinci sayısının başlığı “Kadınlar He, Demeseydi Göç Olmazdı” şeklinde atılıyor. Gazeteci Nihat Özbay da bu başlığın önemini vurgulayarak, Trabzon’dan Van’a yaşanan göçün perde arkasında kadınların olduğunu söylüyor ve Trabzonlu kadınların onayları neticesinde 1965’teki göçün yaşanabildiğini belirtiyor. Nitekim yazdığı romanın adını da bu sebeple “Kadın He Dediğinde (Bir Göç, Bir Anne, İki Kültür)” şeklinde oluşturduğunu ifade ediyor.
Tarihi Olayları Yansıtan Bir Roman
Tarihi gerçeklere uygun şekilde romanını yazdığını belirten Özbay, kitabı için yıllarca bilgi ve belge topladığını ve okuyucuların kitabı okuduklarında yakın dönemde gerçekleşmiş birçok hadiseyi eserin içerisinde görebileceklerini ifade ediyor. Tarihi bilgilerin ve olayların içeriğine direkt müdahalede bulunmayarak romanını kurguladığını aktaran Özbay, kaleme aldığı romanda genel olarak sadece şahıs isimlerini değiştirdiğini söylüyor.
Ayrıca Özbay, okuyanı az bir çevrede bulunmanın zorluklarından özellikle bahsederek romanının basımı ve dağıtımı noktasında ilgilerden destek beklediğini bildiriyor.
Ne Haber Ajansı (What Media) tarafından 2024 yılında çekilen “KARADENİZ’DEN İRAN SINIRI’NA: Lazların Van Özalp’e Göçü” isimli belgeseli aşağıdaki link üzerinden izleyebilirsiniz.
https://www.youtube.com/watch?v=nLCu4ZT2vjI
Hazırlayan: Hüseyin BAKIR